Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu’nun da aralarında bulunduğu araştırmacıların çalışması, yapay zekâ ve otomasyonun kontrolsüz biçimde yaygınlaşmasının yalnızca istihdamı değil, demokratik düzenleri de tehdit edebileceğini ortaya koydu.
Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu’nun da aralarında bulunduğu araştırmacıların çalışması, yapay zekâ ve otomasyonun kontrolsüz biçimde yaygınlaşmasının yalnızca iş gücü piyasalarını değil, demokratik sistemlerin geleceğini de etkileyebileceğine dikkat çekti. Araştırmada, otomasyonun çalışanların yerini alacak şekilde ilerlemesi gelir dağılımındaki eşitsizliği artırırken, sermaye sahiplerinin siyasi gücünü de güçlendirebileceğine vurgu yapıldı.
OTOMASYONUN SİYASİ SONUÇLARI İNCELENDİ
MIT ekonomisti Daron Acemoğlu, Bilkent Üniversitesi’nden A. Arda Gitmez ve North Carolina Üniversitesi’nden Mehdi Shadmehr tarafından hazırlanan çalışma, otomasyonun siyasi rejimler üzerindeki olası etkilerini matematiksel bir model üzerinden ele aldı.
5 Haziran 2026’da yayımlanan “Automation and Repression” (Otomasyon ve Baskı) başlıklı araştırmada, robotlar, yazılımlar ve yapay zekânın insanların yaptığı işleri giderek daha fazla üstlenmesinin ekonomik dengeleri değiştirebileceği belirtildi.
EMEĞİN PAYI AZALIRKEN SERVET SERMAYEDE TOPLANIYOR
Çalışmaya göre otomasyonun yaygınlaşması, üretimde insan emeğine duyulan ihtiyacı azaltıyor. Bu durum, emeğin toplam gelirden aldığı payın gerilemesine ve sermaye sahiplerinin daha fazla servet biriktirmesine yol açabiliyor.
Servetin toplumun geniş kesimleri yerine daha küçük bir grubun elinde yoğunlaşması ise gelir eşitsizliğini artırırken siyasi güç dağılımını da değiştirebiliyor.
“PAYLAŞMAK YA DA BASKIYI ARTIRMAK”
Araştırmada, başlangıçta istikrarlı ve demokratik bir siyasi sisteme sahip bir ekonomi üzerinden iki farklı senaryo incelendi. Buna göre sermaye sahipleri, artan servet karşısında toplumla daha fazla paylaşım yapmayı tercih edebileceği gibi siyasi baskıyı artıran bir yönetim modelini de destekleyebiliyor.
Otomasyonun ilerlemesi ve sermaye birikiminin güçlenmesiyle birlikte, sermaye sahiplerinin demokrasiyi sürdürmek yerine daha baskıcı bir rejime yönelme ihtimalinin arttığı öne sürüldü.
İNSAN EMEĞİNİN AZALMASI SİYASİ ETKİLERİ DE ZAYIFLATABİLİR
Araştırmaya göre, geniş toplum kesimlerinin ekonomik sistemdeki üretim gücü azaldıkça siyasi kararlar üzerindeki etkileri de zayıflayabilir. Özellikle otomasyonun iş gücünün yerine geçmeye odaklandığı bir modelde, çalışanların ekonomik pazarlık gücünün azalması demokratik dengeleri de etkileyebilir.
Çalışma, servetin ve ekonomik gücün toplumun en üst kesiminde yoğunlaşmasının devam etmesi halinde, bazı sermaye sahiplerinin demokratik yönetimi kendi çıkarları açısından bir maliyet veya yük olarak değerlendirebileceği sonucuna ulaşıyor.
