Yılın dikkat çeken gök olaylarından Orionid meteor yağmuru, 21 Ekim’i 22 Ekim’e bağlayan gece en yoğun dönemine ulaşacak. Halley Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı parçacıkların Dünya atmosferine girmesiyle oluşan gök olayı, Türkiye’nin dört bir yanından izlenebilecek. Uygun koşullarda saatte 10 ila 20 meteor görmek mümkün ancak Ay ışığı bu yıl gözlemi zorlaştırabilir.
Ekim ayının en dikkat çekici astronomi olaylarından biri olan Orionid meteor yağmuru için geri sayım başladı. Her yıl sonbaharda gözlemlenen meteor yağmuru, bu yıl 21 Ekim gecesi ile 22 Ekim sabahı arasında en yüksek etkinliğine ulaşacak. NASA’nın verilerine göre 2 Ekim’de başlayan Orionidler, 7 Kasım’a kadar etkinliğini sürdürecek.
Dünya’nın Halley Kuyruklu Yıldızı’nın yörüngesinde bıraktığı toz ve parçacıkların içinden geçmesiyle ortaya çıkan Orionidler, atmosfere yüksek hızla giren parçacıkların yanması sonucunda gökyüzünde parlak ışık izleri oluşturuyor. Karanlık ve açık bir gökyüzünde saatte yaklaşık 10 ila 20 meteor görülebiliyor. Ancak bu sayı gözlem koşullarına ve atmosferin durumuna göre değişebiliyor.
Türkiye’den hangi saatlerde izlenebilecek?
Orionid meteor yağmurunu izlemek isteyenler için en uygun zaman, gece yarısından sonra başlayıp gün doğumuna kadar uzanan saatler olacak. Özellikle Ay’ın batmasının ardından gökyüzünün kararması, daha fazla meteorun seçilebilmesine yardımcı olacak.
İstanbul’da Ay’ın 22 Ekim sabahı yaklaşık 03.01’de batması bekleniyor. Ankara’da ise Ay’ın yaklaşık 02.46’da ufkun altına inmesi öngörülüyor. Bu nedenle her iki kentte de 03.00 ile şafak öncesi arasındaki zaman dilimi gözlem için öne çıkıyor.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde Ay’ın batış ve gün doğumu saatleri değişeceğinden, gözlem yapacakların bulundukları kent için yerel saatleri kontrol etmesi öneriliyor. Hava durumunun açık olması ve çevredeki yapay ışıkların azlığı da gözlem kalitesini doğrudan etkileyecek.
Ay ışığı meteorları gölgeleyebilir
Bu yıl Orionid gözlemlerinin önündeki en önemli engellerden biri Ay ışığı olacak. Ay’ın büyüyen şişkin evrede bulunması, gökyüzünü aydınlatarak özellikle sönük meteorların fark edilmesini güçleştirecek.
Bu nedenle meteor yağmurunu izlemek isteyenlerin yalnızca en yoğun saatlere odaklanması yeterli olmayabilir. Ay’ın batışından sonra, şafak aydınlığı başlamadan önceki kısa süre, daha karanlık gökyüzü sayesinde avantaj sağlayabilir.
NASA da bu yılki Orionid gözlemleri için Ay battıktan sonraki şafak öncesi saatlere dikkat çekiyor. Bununla birlikte bulutluluk, nem ve şehir ışıkları gibi etkenler görülebilecek meteor sayısını azaltabilir.
Orionid meteorları saatte 237 bin kilometre hızla ilerliyor
Orionidleri dikkat çekici kılan özelliklerden biri de son derece yüksek hızları. Halley Kuyruklu Yıldızı’ndan kopan parçacıklar Dünya atmosferine saniyede yaklaşık 66 kilometre, yani saatte yaklaşık 237 bin kilometre hızla giriyor.
Atmosfere giriş sırasında oluşan yoğun ısınma, bu küçük parçacıkların parlak ışık izleri meydana getirmesine neden oluyor. Bazı meteorlar gökyüzünde kısa süreli izler bırakırken, daha parlak olanlar birkaç saniye boyunca görülebilen ışık çizgileri oluşturabiliyor.
Meteor yağmuru, Avcı Takımyıldızı yönünden geliyormuş gibi göründüğü için Orionid adını taşıyor. Saçılma noktası, takımyıldızın parlak yıldızı Betelgeuse’un yakınlarında bulunuyor. Ancak meteorlar gökyüzünün yalnızca bu bölümünde görülmüyor; farklı yönlere doğru ilerleyen ışık izleri de gözlemlenebiliyor.
Teleskop gerekmiyor: İşte gözlem için öneriler
Orionid meteor yağmurunu izlemek için teleskop veya dürbün kullanmak gerekmiyor. Çıplak gözle gözlem yapmak, gökyüzünün daha geniş bir bölümünü takip etmeyi sağladığı için daha kullanışlı olabiliyor.
Uzmanların önerdiği gözlem yöntemleri şöyle:
- Işık kirliliğinden uzaklaşın: Şehir merkezlerinden uzak, karanlık ve güvenli bir alan seçin.
- Gözlerinizi karanlığa alıştırın: Gözlem öncesinde parlak telefon ekranlarından uzak durarak 20-30 dakika bekleyin.
- Tek bir noktaya odaklanmayın: Meteorlar gökyüzünün farklı bölgelerinde belirebilir. Geniş bir alanı takip edin.
- Hava durumunu kontrol edin: Bulutlu bir gökyüzü gözlemi engelleyebilir.
- Sabırlı olun: Meteorlar düzenli aralıklarla ortaya çıkmayabilir; kısa süre boyunca hiçbir şey görülmemesi olağandır.
Halley Kuyruklu Yıldızı ne zaman yeniden görülecek?
Orionid meteor yağmurunun kaynağı olan Halley Kuyruklu Yıldızı, Güneş çevresindeki turunu yaklaşık 75-76 yılda tamamlıyor. Dünya’dan son olarak 1986 yılında gözlemlenen kuyruklu yıldızın 2061 yılında yeniden yakın geçiş yapması bekleniyor.
Halley’in geride bıraktığı parçacıklar, Dünya’nın yörüngesiyle kesişen bölgelerde uzun süre varlığını koruyor. Dünya bu parçacıkların içinden geçtiğinde ekim ayında Orionid, mayıs ayında ise Eta Aquariid meteor yağmuru meydana geliyor.
Gökyüzü meraklıları için en önemli tarih 21 Ekim gecesi ile 22 Ekim sabahı. Hava koşullarının elverişli olması ve Ay’ın batışından sonraki karanlık zaman diliminin değerlendirilmesi, bu yılki Orionid meteor yağmurunu izlemek isteyenlere en iyi fırsatı sunacak.
