Dünyaca ünlü ekonomi dergisi The Economist, Türkiye’de son haftalarda gündemin merkezine oturan yatırım fonu krizini mercek altına aldı. Analizde, yaşanan gelişmelerin yalnızca yüz binlerce yatırımcıyı değil, Türkiye’nin finans merkezi olma hedefini ve “gelişmekte olan piyasa” statüsünü de etkileyebileceği belirtildi.
Türkiye sermaye piyasalarında bazı yatırım fonlarının düşük işlem hacmine sahip hisselerde yoğun pozisyonlar oluşturmasının ardından başlayan kriz, uluslararası finans kuruluşlarının da gündemine girdi.
İngiliz ekonomi dergisi The Economist, “Türkiye’nin yatırım fonu fiyaskosu” başlıklı analizinde, bazı fon ve hisselerde yaşanan olağanüstü yükselişlerin ardından gelen sert düşüşleri ele aldı.
“Gerçek olamayacak kadar iyi” yükselişler
The Economist’in analizinde, bazı yatırım fonları ve hisselerdeki fiyat hareketlerinin dikkat çekici boyutlara ulaştığı belirtildi.
Yazıda Tera Portföy’ün ana fonunun üç yıl içerisinde yüzde 60 binin üzerinde değer kazandığı, Destek Finans Faktoring hisselerinin ise halka arzından yaklaşık 17 ay sonra yüzde 7 bin civarında yükseldiği aktarıldı.
Dergiye göre bu yükselişlerin ardından piyasalardaki yapı tersine döndü. Bazı portföy yönetim şirketlerinin yatırımcıların para çekme taleplerini karşılamakta zorlanmasıyla birlikte satış baskısı arttı.
The Economist, bazı şirketler etrafında “Ponzi benzeri” olarak nitelendirilen düzeneklere ilişkin iddiaların da soruşturmanın kapsamına girdiğini yazdı. Bu ifade, Türkiye’deki yetkililerin daha önce yaptığı açıklamalarda kullandığı tanımlamalarla ilişkilendirildi.
İki günde yaklaşık 30 milyar dolarlık piyasa değeri kaybı
Fon krizinin etkisi Borsa İstanbul’da da sert şekilde hissedildi.
The Economist’in aktardığına göre Borsa İstanbul’un ana endeksi 16 Eylül’de yüzde 5’in üzerinde geriledi. Analizde, yaşanan çalkantının yalnızca iki gün içerisinde yaklaşık 30 milyar dolarlık piyasa değerinin silinmesine yol açtığı belirtildi.
Reuters da aynı dönemde BIST 100 endeksinin yüzde 8’den fazla gerilediğini ve bunun Mart 2025’ten bu yana görülen en sert haftalık düşüşlerden biri olduğunu bildirdi. Reuters’a göre kriz, özellikle likiditesi düşük hisselerde yoğunlaşan fon pozisyonlarının yatırımcıların para çekme talepleri karşısında zorunlu satışları tetiklemesiyle derinleşti.
131 fon tasfiye sürecine girdi
Sermaye Piyasası Kurulu’nun aldığı kararlar da The Economist analizinin önemli başlıklarından biri oldu.
Dergi, toplam varlık büyüklüğünün yaklaşık 18 milyar dolar olduğu tahmin edilen 131 yatırım fonunun tasfiye sürecine alındığını ve yüz binlerce yatırımcının bu süreçten etkilendiğini belirtti.
Reuters ise düzenleyici kurumların kararlarının 353 binden fazla yatırımcıyı ve 18 milyar doların üzerindeki varlığı kapsadığını aktardı. Financial Times’ın haberinde ise 131 fonun yaklaşık 300 bin yatırımcıya ait 500 bin hesabı ve yaklaşık 17 milyar dolarlık yatırımı etkilediği belirtilmişti.
Gözler MSCI’ın uyarısında
The Economist’in analizindeki en dikkat çekici başlıklardan biri ise Türkiye’nin uluslararası piyasalardaki statüsü oldu.
Dergi, küresel endeks sağlayıcısı MSCI’ın haziran ayında Türkiye açısından önemli bir uyarıda bulunduğunu hatırlattı.
Buna göre düzenleyici kurumların piyasanın işleyişi ve erişilebilirliği konusunda gerekli adımları atmaması halinde Türkiye’nin “gelişmekte olan piyasa” statüsünün yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Analizde, olası bir değişiklik halinde Türkiye’nin “sınır piyasa” kategorisine indirilebileceği belirtildi. Böyle bir değişiklik, Türkiye’nin küresel yatırımcıların kullandığı önemli piyasa endekslerindeki konumunu ve sermaye akımlarını etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
“Sistemik risk ekonominin geneline yayılmıyor”
The Economist, yaşanan fon krizinin Türkiye ekonomisinin tamamına yayılan bir finansal kriz anlamına gelmediğine ilişkin değerlendirmelere de yer verdi.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in 18 Eylül’de yaptığı “Sistemik risk yok” açıklaması analizde hatırlatıldı.
Dergiye konuşan Aberdeen portföy yöneticisi Viktor Szabo da sorunun ekonominin geneline yayılmadığı görüşünü dile getirdi. Ayrıca yatırımcıların borsadan çıkan paralarının önemli bölümünü döviz yerine yüksek faizli TL mevduatlara yönlendirdiği ve bunun kur üzerinde beklenen ölçüde bir baskı oluşturmadığı aktarıldı.
İstanbul Finans Merkezi hedefi de gündemde
The Economist, krizin yalnızca borsa ve yatırım fonlarıyla sınırlı olmadığına dikkat çekerek Türkiye’nin İstanbul’u küresel bir finans merkezi haline getirme hedefini de gündeme taşıdı.
Türkiye’nin Körfez ülkelerinden sermaye çekme ve İstanbul’u bölgesel bir finans merkezi haline getirme hedefinin bulunduğu belirtilen analizde, sermaye piyasalarına duyulan güvenin yaşanan gelişmelerden olumsuz etkilenebileceği ifade edildi.
Derginin değerlendirmesine göre asıl soru, yalnızca soruşturmalar ve fon tasfiyeleriyle krizin kontrol altına alınıp alınamayacağı değil; piyasaların şeffaflığı, likiditesi ve düzenleyici çerçevenin yatırımcı güvenini yeniden sağlayıp sağlayamayacağı.
Krizin temelinde ne var?
Türkiye’deki süreç, bazı yatırım fonlarının işlem hacmi ve halka açıklık oranı düşük hisselerde büyük poz
