Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Hitit başkenti Hattuşa’da yürütülen arkeolojik kazılarda bulunan çivi yazılı tablet parçasının, Kadeş Barış Antlaşması’nın nüshalarından birine ait olduğu belirlendi. Yaklaşık bir yıl süren bilimsel incelemeler sonucunda tanımlanan parçada, iki ülke arasında sığınan insanların durumuna ilişkin hükümler yer alıyor.
Çorum’daki Hitit başkenti Hattuşa’da sürdürülen kazılar, dünya diplomasi tarihinin en önemli belgelerinden biri kabul edilen Kadeş Barış Antlaşması’na ilişkin yeni bir keşfi ortaya çıkardı.
Hattuşa’nın Büyükkale bölgesindeki kazılarda bulunan çivi yazılı tablet parçası üzerinde yaklaşık bir yıl boyunca detaylı bilimsel incelemeler gerçekleştirildi. Çalışmalar sonucunda parçanın, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması’nın nüshalarından birine ait olduğu tespit edildi.
Tablet parçası Büyükkale’de bulundu
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre tarihi parça, Hattuşa’daki Büyükkale kazılarında “E” binası yakınlarında ortaya çıkarıldı.
Bir yüzü korunmuş durumdaki çivi yazılı tablet parçasının kırık ve eksik bölümleri bulunuyor. Buna rağmen okunabilen satırlar, parçanın Kadeş Antlaşması’nın belirli hükümlerini içerdiğini ortaya koydu.
Bilimsel incelemeler sonucunda tabletin, antlaşmanın Akadça çivi yazılı nüshalarından birinin ön yüzüne ait olduğu değerlendirildi.
Sığınan insanlara ilişkin hükümler ortaya çıktı
Yeni bulunan parça, yalnızca antlaşmanın yeni bir bölümünü gün yüzüne çıkarması açısından değil, içerdiği hükümler bakımından da dikkat çekiyor.
Tablet üzerindeki okunabilen satırların, Kadeş Barış Antlaşması’nın 12 ile 20’nci maddeleri arasında yer alan, iki tarafın ülkelerinden kaçan ve karşı ülkeye sığınan insanların durumunu düzenleyen hükümlere ait olduğu belirlendi.
Metinde Mısır ve Hatti ülkelerinden kaçan kişilerden söz edilirken, insanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadelerin de yer aldığı bildirildi.
Tablet parçasının eksik olması nedeniyle metnin tamamı günümüze ulaşmış değil. Ancak yeni buluntu, daha önce bulunan tablet parçalarıyla birlikte antlaşmanın Hattuşa’daki metninin tamamlanmasına yönelik araştırmalara önemli bir katkı sunuyor.
Kadeş Antlaşması neden önemli?
Kadeş Barış Antlaşması, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses döneminde yapılan ve iki büyük güç arasındaki ilişkileri düzenleyen diplomatik metinlerden biri olarak biliniyor.
Antlaşmanın Mısırca metni Mısır’daki tapınakların duvarlarına hiyerogliflerle işlenirken, Akadça metnine ait kil tablet parçaları Hattuşa’da gerçekleştirilen ilk dönem kazılarında ortaya çıkarılmıştı.
Hattuşa’da daha önce bulunan Kadeş Antlaşması parçalarının bir bölümü bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Berlin Önasya Müzesi ve St. Petersburg’daki Ermitaj Müzesi koleksiyonlarında bulunuyor.
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de Boğazköy kazılarında bulunan Kadeş Antlaşması’na ait çivi yazılı tabletin önemine dikkat çekiyor. Antlaşmanın büyütülmüş bir kopyasının New York’taki Birleşmiş Milletler binasında sergilendiği belirtiliyor.
Binlerce yıl sonra aynı mesaj yeniden ortaya çıktı
Yeni keşfin dikkat çeken yönlerinden biri de tabletin içerdiği hükümler.
Yaklaşık 3 bin 300 yıl önce iki devlet arasında yapılan anlaşmanın, ülkeler arasında yer değiştiren ve başka bir ülkeye sığınan insanlara ilişkin düzenlemeler içermesi, dönemin diplomatik ilişkilerine dair yeni bilgiler sunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi 21 Eylül Dünya Barış Günü’nde duyurdu. Ersoy, yeni parçanın antlaşmanın başka ülkeye sığınan insanların durumuna ilişkin hükümlerini içerdiğini belirterek keşfin Anadolu’nun diplomasi tarihindeki önemini ortaya koyduğunu ifade etti.
Hattuşa’daki araştırmalar devam edecek
Büyükkale’de devam eden kazı çalışmalarının, Kadeş Barış Antlaşması’nın Hattuşa’daki kil tablet nüshalarına ait başka parçaların ortaya çıkarılması açısından da önem taşıdığı belirtiliyor.
Bilim insanları, mevcut parçaların karşılaştırılması ve yeni buluntuların değerlendirilmesiyle antlaşmanın eksik bölümlerinin daha iyi anlaşılmasını hedefliyor.
Hattuşa’da ortaya çıkarılan yeni tablet parçası böylece yalnızca arkeolojik bir buluntu olarak değil, binlerce yıl önce devletler arasındaki ilişkileri, barış koşullarını ve sığınan insanların durumunu düzenleyen diplomatik anlayışın yeni bir kanıtı olarak tarih araştırmalarına eklendi.
