Borsa İstanbul’da eylül ayının ortasında başlayan sert satış dalgası, birkaç işlem günü içerisinde piyasaların ana gündemine oturdu. Yatırım fonlarında yaşanan likidite sıkışıklığının hisse senedi piyasasına yansımasıyla BIST 100’de sert kayıplar görülürken, ekonomi yönetimi ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) peş peşe önlemler aldı.
Yaşanan gelişmelerin ardından piyasada kısmi toparlanma görülürken, yatırımcıların gözü şimdi alınan önlemlerin kalıcı etkisinde ve fon piyasasındaki normalleşmenin ne ölçüde gerçekleşeceğinde.
Sert satış dalgası nasıl başladı?
Borsa İstanbul’da satış baskısı özellikle 16 Eylül Çarşamba günü belirginleşti. BIST 100 endeksi gün içerisinde yüzde 5’in üzerinde gerileyerek 13 bin puanlı seviyelere çekildi. Gün sonunda endeks yüzde 5,54 kayıpla 13.122 puan civarında kapanış yaptı. Bankacılık ve holding hisselerinde de sert değer kayıpları yaşandı.
Yaşanan düşüşün arkasındaki temel başlıklardan biri yatırım fonlarında ortaya çıkan likidite sorunuydu.
Ağustos ayında yapılan bazı düzenlemelerin ardından, işlem hacmi düşük hisselerde yaşanan fiyat hareketleri nedeniyle bu hisseleri portföylerinde bulunduran bazı fonların nakde dönüşmekte zorlandığı ve yatırımcıların geri ödeme taleplerini karşılamak için satış baskısının arttığı aktarıldı.
Fon krizi borsaya yayıldı
Sorunun merkezinde bazı yatırım fonlarının likidite ihtiyacı bulunuyordu. Fonların nakit yaratabilmek amacıyla ellerindeki hisseleri satması, özellikle likiditesi düşük hisselerdeki satış baskısını artırdı.
Bu süreç kısa sürede daha geniş bir piyasa satışına dönüştü. Gelişmelerin ardından SPK devreye girerek bazı portföy yönetim şirketlerinin TEFAS’ta işlem gören fonları için önemli kararlar aldı.
SPK, 7 portföy yönetim şirketinin TEFAS’ta işlem gören yatırım fonlarında işlem yapılmasını durdurdu ve söz konusu fonların tasfiyesine yönelik adımlar attı. Etkilenen fonların toplam portföy büyüklüğünün yaklaşık 891 milyar lira, yatırımcı sayısının ise yaklaşık 353 bin olduğu bildirildi.
Ekonomi yönetimi acil toplandı
Borsadaki sert hareketin ardından Finansal İstikrar Komitesi toplandı. Toplantının ardından piyasadaki likidite koşullarının yakından izleneceği ve finansal istikrarın korunmasına yönelik gerekli adımların atılacağı mesajı verildi.
Ardından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da likidite koşullarını destekleyen adımlar attı.
TCMB’nin repo fonlamasını 300 milyar liraya çıkardığı, bankaların gecelik piyasadaki borçlanma limitlerini artırdığı bildirildi. Amaç, piyasadaki TL likiditesinin sıkışmasını önlemek ve finansal sistemdeki nakit akışını rahatlatmaktı.
Borsada tepki alımı geldi
Alınan önlemlerin ardından 17 Eylül’de Borsa İstanbul’da kayıpların bir bölümü geri alındı.
BIST 100 gün içerisinde yüzde 2,6 civarında yükselirken, bankacılık endeksindeki toparlanma daha güçlü oldu. Ancak endeksin hafta genelindeki kaybı yine de yüzde 6,9 seviyesinde kaldı. Böylece piyasalarda sert satışın ardından önemli bir tepki alımı görülse de oynaklık tamamen ortadan kalkmış olmadı.
Yabancı yatırımcıdan da dikkat çeken hareket
Kriz öncesindeki dönemde yabancı yatırımcı tarafında ise sınırlı da olsa olumlu bir tablo ortaya çıkmıştı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre, 11 Eylül haftasında yabancı yatırımcıların hisse senedi piyasasında 277,7 milyon dolarlık net alım gerçekleştirdiği bildirildi. Bu gelişme, sert satış dalgasının hemen öncesinde yabancı ilgisinin tamamen ortadan kalkmadığını gösterdi.
Ancak son günlerde yaşanan sert oynaklık sonrasında yabancı yatırımcıların Türkiye piyasalarına yönelik pozisyonlarının nasıl şekilleneceği yakından izleniyor.
TCMB’nin mesajı: Sıkı duruş devam ediyor
TCMB’nin 17 Eylül tarihli Para Politikası Kurulu toplantı özetinde küresel piyasalarda jeopolitik gelişmeler ve enerji fiyatlarındaki oynaklığın riskleri artırdığı belirtildi.
Merkez Bankası ayrıca 10 Eylül’deki toplantısında politika faizini yüzde 37’de sabit tuttu. Gecelik borç verme faizi yüzde 40, gecelik borçlanma faizi ise yüzde 35,5 seviyesinde bırakıldı.
Merkez Bankası, fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunun sürdürüleceğini ve finansal piyasalardaki gelişmelerin yakından takip edileceğini vurguladı.
Şimdi piyasaların önündeki soru ne?
Borsa İstanbul’daki son hareket, yalnızca birkaç günlük bir endeks düşüşü olarak değil, fon piyasasındaki likidite koşullarının hisse senedi piyasası üzerindeki etkisini gösteren önemli bir stres testi olarak değerlendiriliyor.
SPK’nın fonlara yönelik müdahalesi ve TCMB’nin likidite adımları sonrasında piyasada ilk aşamada rahatlama sağlandı. Ancak bundan sonraki süreçte yatırım fonlarının nakit akışının normale dönmesi, yatırımcıların geri ödeme taleplerinin karşılanması ve piyasa likiditesinin yeniden dengelenmesi kritik başlıklar olacak.
Borsa İstanbul’da yaşanan sert satışın ardından şimdi gözler fon piyasasındaki normalleşme, yabancı yatırımcı hareketleri, faiz politikası ve BIST 100’ün kayıplarını ne ölçüde telafi edeceğine çevrilmiş durumda.
Yaşanan gelişmeler, Türkiye sermaye piyasalarında likiditenin ve yatırımcı güveninin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gündemin merkezine taşırken, önümüzdeki günlerde alınacak yeni düzenleyici kararlar piyasaların yönü açısından yakından takip edilecek.
