Elektrikli araçların sayısı arttıkça, lityum-iyon bataryalarda meydana gelebilecek yangınlara ilişkin güvenlik tartışmaları da gündeme geliyor. Peki bir elektrikli otomobilin bataryası alev aldığında yangın nasıl kontrol altına alınıyor? İşte elektrikli araç yangınlarının en kritik aşaması olan “termal kaçak” ve söndürme sürecine ilişkin merak edilenler.
Elektrikli otomobillerin geleneksel motorlu araçlardan en önemli farklarından biri, enerjiyi büyük kapasiteli lityum-iyon batarya paketlerinde depolamaları. Bu sistemler normal kullanımda güvenli şekilde çalışacak biçimde tasarlansa da ağır kaza, mekanik hasar, üretim kaynaklı arıza veya aşırı ısınma gibi durumlarda bataryada ciddi bir yangın tehlikesi ortaya çıkabiliyor.
Bu yangınların en önemli özelliği ise alevlerin söndürülmesinin her zaman yangının tamamen sona erdiği anlamına gelmemesi.
Asıl tehlike: Termal kaçak
Lityum-iyon bataryalarda meydana gelebilen termal kaçak, hücrelerden birinin kontrolsüz şekilde ısınmasıyla başlayan zincirleme bir reaksiyon olarak tanımlanıyor. Isınan hücre çevresindeki diğer hücreleri de etkileyebiliyor ve süreç kısa sürede batarya paketi içerisinde yayılabiliyor.
Bu sırada yanıcı gazlar açığa çıkabiliyor. Batarya içerisindeki sıcaklık yükselmeye devam ettiğinde yangın yeniden güçlenebiliyor veya yeni hücrelerin devreye girmesiyle alevlenme tekrar başlayabiliyor.
NFPA’nın güncel değerlendirmelerinde de elektrikli araçlardaki temel batarya arızası senaryolarından birinin termal kaçak olduğu ve bunun yangınla birlikte yanıcı gazların açığa çıkmasına yol açabileceği belirtiliyor.
Elektrikli araç yangınında su kullanılabilir mi?
En çok merak edilen sorulardan biri bu.
Evet, su elektrikli araç yangınlarının kontrolünde kullanılabilen temel söndürme araçlarından biri. Yüksek voltajlı sistem bulunması, itfaiyenin su kullanmasını otomatik olarak yasaklamıyor.
NFPA’nın araştırmalarında suyun elektrikli araç batarya yangınlarını bastırmada etkili olduğu, ancak ihtiyaç duyulan su miktarının geleneksel araç yangınlarına kıyasla çok daha fazla olabildiği belirtiliyor.
Buradaki temel amaç yalnızca alevi söndürmek değil, batarya hücrelerini yoğun şekilde soğutarak termal kaçağın ilerlemesini ve yeniden alevlenmeyi önlemek.
Neden yangın hemen bitmeyebilir?
Elektrikli araçların batarya paketleri genellikle aracın alt bölümünde, çok sayıda hücre ve koruyucu katmandan oluşan kapalı bir yapı içerisinde bulunuyor. Bu nedenle dışarıdan uygulanan suyun doğrudan hasarlı hücrelere ulaşması zorlaşabiliyor.
Bu durum, yangının görünürde kontrol altına alınmasına rağmen bataryanın içerisinde yüksek sıcaklığın devam etmesine neden olabiliyor.
ABD Yangın İdaresi, elektrikli araç yangınlarında yeniden alevlenme riskine özellikle dikkat çekiyor. Batarya yangını söndürüldükten sonra dahi olayın tamamen sona erdiği varsayılmaması gerekiyor.
İtfaiye ekipleri ne yapıyor?
Gerçek bir elektrikli araç batarya yangınında müdahale, aracın marka ve modeline, bataryanın durumuna, yangının bulunduğu ortama ve çevredeki risklere göre değişiyor.
Genel yaklaşımda ekipler öncelikle olay yerinin güvenliğini değerlendiriyor. Ardından yangının aracın hangi bölümünde yoğunlaştığı, bataryanın hasar görüp görmediği ve yüksek voltaj sisteminin durumu belirleniyor.
Batarya yangını söz konusuysa soğutma kritik önem taşıyor. Bunun için su uygulaması kullanılabiliyor. Ancak suyun miktarı ve uygulama yöntemi olayın koşullarına göre değişiyor. Güncel rehberler, bütün elektrikli araç yangınları için tek bir standart müdahale yönteminin bulunmadığını özellikle vurguluyor.
Kuru kimyevi toz yangını söndürür mü?
Kuru kimyevi söndürücüler alevleri kısa süreli olarak bastırabilir. Ancak lityum-iyon batarya yangınlarında asıl problem yalnızca görünen alev değildir.
Batarya içerisindeki sıcaklık yeterince düşürülmezse termal kaçak devam edebilir ve yangın yeniden başlayabilir. NFPA dokümanlarında da kuru kimyasal maddelerin görünür alevi ortadan kaldırabilmesine rağmen batarya bileşenlerini yeterince soğutamayabileceği ve yeniden alevlenme riskinin devam edebileceği belirtiliyor.
Bu nedenle “alev söndü” ile “batarya güvenli hale geldi” aynı şey değil.
Yangın söndükten sonra tehlike bitiyor mu?
Hayır.
Elektrikli araçlarda yangın sonrası en önemli risklerden biri yeniden alevlenme.
Hasar görmüş veya yangına maruz kalmış bir lityum-iyon batarya, dışarıdan sakin görünmesine rağmen yeniden ısınabilir. Bu nedenle profesyonel ekiplerin sıcaklığı takip etmesi ve aracın güvenli bir alana alınması sürecinde özel önlemler uygulaması gerekiyor.
NFPA kaynaklarında, yangın görmüş veya mekanik olarak hasar almış elektrikli araçların yeniden aktive olabileceği ve diğer yanıcı unsurlardan güvenli mesafede tutulması gerektiği belirtiliyor.
Peki araç sahibi yangın sırasında ne yapmalı?
Burada en önemli nokta, araç sahibinin yangını kendi başına söndürmeye çalışmaması.
Araçtan duman, yoğun ısı, patlama benzeri sesler veya batarya kaynaklı anormal belirtiler geliyorsa mümkün olduğunca hızlı şekilde araçtan uzaklaşmak ve acil yardım ekiplerine haber vermek gerekiyor.
Özellikle kazaya karışmış, bataryası fiziksel olarak hasar görmüş veya suya maruz kalmış elektrikli araçlarda bataryanın daha sonra yeniden ısınabileceği unutulmamalı.
Şarj sırasında yangın riskini azaltmak mümkün
Uzman kuruluşlar, elektrikli araçların güvenli kullanımında şarj altyapısının önemine de dikkat çekiyor.
ABD Yangın İdaresi; üreticinin talimatlarına uyulmasını, uygun şekilde sertifikalandırılmış şarj ekipmanlarının kullanılmasını, hasarlı şarj cihazlarının kullanılmamasını ve uygun elektrik tesisatı kurulmasını öneriyor. Özellikle eski veya yetersiz elektrik tesisatlarının yüksek güçlü şarj sistemleriyle kullanılmaması gerekiyor.
Sonuç: Elektrikli araç yangınında mesele sadece alev değil
Elektrikli otomobil batarya yangınlarını geleneksel araç yangınlarından ayıran en önemli nokta, bataryanın içerisinde devam edebilen kimyasal ve termal reaksiyonlar.
Bu nedenle yangınla mücadelede hedef yalnızca görünen alevleri bastırmak değil; bataryayı yeterince soğutmak, termal kaçağın yayılmasını engellemek, yeniden alevlenme ihtimalini takip etmek ve olay sonrasında aracı güvenli şekilde izole etmek.
En kritik mesaj ise şu:
Elektrikli araç yangınlarına müdahale profesyonel ekiplerin işidir. Araç sahipleri yangına yaklaşmamalı, aracı terk ederek güvenli mesafeye geçmeli ve itfaiyeyi beklemelidir.
Elektrikli araç teknolojisi hızla gelişirken, yangınlara müdahale yöntemleri konusunda da yeni araştırmalar sürüyor. ABD Yangın İdaresi, batarya teknolojilerindeki farklılıklar nedeniyle müdahale stratejilerinin olaydan olaya değişebildiğini ve ilk müdahale ekiplerinin yeni bilimsel veriler doğrultusunda yöntemlerini güncellemesi gerektiğini belirtiyor.
