Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi, iki haftayı aşan müzakerelerin ardından ortak sonuç bildirgesi üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona erdi. Türkiye ve Avustralya’nın hazırladığı Örtü Karar Taslağı, Avrupa Birliği başta olmak üzere bazı ülkelerin itirazları nedeniyle kabul edilmedi. Görüş ayrılığının merkezinde fosil yakıtlardan çıkışın nihai metinde açıkça ifade edilmemesi yer aldı.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31’inci Taraflar Konferansı (COP31), Antalya’da önemli bir diplomatik anlaşmazlığa sahne oldu. İklim kriziyle mücadelede küresel ölçekte ortak bir yol haritası oluşturulması amacıyla düzenlenen zirvede, ülkeler son aşamada ortak karar metni üzerinde anlaşamadı.
20 Kasım’da tamamlanması planlanan müzakereler, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının giderilememesi nedeniyle hafta sonuna kadar uzadı. İki haftayı aşan görüşmelerin ardından Türkiye ve Avustralya başkanlığında hazırlanan son Örtü Karar Taslağı da kabul görmedi.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, kapanış genel kurulunda yaptığı açıklamada, salonda metne karşı çıkan ülkelerin bulunduğunu belirterek uzlaşma sağlanamadığını duyurdu.
Böylece Antalya’da hazırlanması hedeflenen ve uluslararası iklim diplomasisinde yeni bir aşama oluşturması beklenen Antalya Mutabakatı hayata geçirilemedi.
AB’nin itirazının merkezinde fosil yakıtlar vardı
Müzakerelerin kilitlenmesindeki en önemli başlık, petrol, kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunun nihai karar metninde nasıl ele alınacağı oldu.
Avrupa Birliği, fosil yakıtların iklim değişikliğinin temel nedenleri arasında bulunduğunu belirterek bu kaynaklardan çıkışa ilişkin açık bir ifadenin sonuç belgesinde yer almasını istedi.
AB dönem başkanlığını yürüten İrlanda’nın iklim ve enerji bakanı Darragh O’Brien, fosil yakıtlardan hiç söz etmeyen bir sonuç belgesini veya Antalya Mutabakatı’nı desteklemeyeceklerini açıkladı.
AB temsilcileri, son taslağın mevcut iklim krizinin gerektirdiği hedefleri karşılamadığını savunarak metne itiraz etti.
Anlaşmazlık yalnızca Avrupa Birliği ile sınırlı kalmadı. Panama, Marshall Adaları, Norveç ve Vanuatu da son taslağa karşı çıkan ülkeler arasında yer aldı.
Özellikle Fransa ve Almanya’nın da fosil yakıtlardan çıkış konusunda daha güçlü ifadeler içeren bir metin talep etmesi, müzakerelerdeki ayrışmayı derinleştirdi.
Türkiye’nin sunduğu taslakta neler vardı?
Türkiye ve Avustralya tarafından hazırlanan son taslak, fosil yakıtlardan aşamalı çıkış konusunda açık bir taahhüt içermemesine karşın enerji dönüşümü, elektrifikasyon, iklim finansmanı ve karbon yakalama teknolojileri gibi önemli başlıkları kapsıyordu.
22 Kasım sabahı yayımlanan 94 maddelik karar taslağında öne çıkan hedefler şöyleydi:
1. Elektriğin enerji tüketimindeki payı yüzde 35’e çıkarılacak
Taslakta, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e yükseltilmesi çağrısı yapıldı. Bu hedef doğrultusunda yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesi ve elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi öngörüldü.
2. İklim uyum finansmanı üç katına çıkarılacak
Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine karşı korunması için sağlanan uyum finansmanının 2035 yılına kadar en az üç katına çıkarılması önerildi.
Bu kapsamda iklim krizinden daha fazla etkilenen ülkelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması ve yeni kaynakların oluşturulması hedeflendi.
3. Karbon yakalama teknolojileri yaygınlaştırılacak
Karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerinin geliştirilmesi ve küresel ölçekte yaygınlaştırılması da taslakta yer aldı. Bu teknolojilerin özellikle emisyonların azaltılmasının güç olduğu sanayi sektörlerinde kullanılması hedeflendi.
Ancak karbon yakalama teknolojilerine verilen ağırlık, fosil yakıt kullanımının devam etmesine kapı aralayabileceği gerekçesiyle çevre örgütlerinin eleştirilerine neden oldu.
4. Ormansızlaşmayla mücadele güçlendirilecek
Taslakta 2030 yılına kadar orman kaybının durdurulması ve ormanların korunmasına yönelik çalışmaların hızlandırılması da öngörüldü.
5. 1,5 derece hedefi yeniden gündeme taşındı
Küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefi de metnin önemli başlıkları arasındaydı.
Taslakta, mevcut ulusal iklim planlarının eksiksiz uygulanması durumunda dahi küresel ısınmanın yaklaşık 2,6 dereceye ulaşabileceğine ilişkin değerlendirmeye yer verildi.
İtiraz eden ülkeler ve destek verenler karşı karşıya geldi
Kapanış genel kurulunda Avrupa Birliği’nin yanı sıra Panama, Marshall Adaları, Norveç ve Vanuatu temsilcileri de taslağa itirazlarını dile getirdi.
Buna karşılık Afrika Grubu, Çin ve bazı gelişmekte olan ülkeler, farklı konulardaki çekincelerine rağmen uzlaşının sağlanabilmesi amacıyla metni desteklediklerini açıkladı.
Böylece müzakerelerde bir tarafta fosil yakıtlardan çıkışın açık biçimde karara bağlanmasını isteyen ülkeler, diğer tarafta farklı ulusal koşulları ve enerji politikalarını gözeten daha esnek bir metni savunan ülkeler yer aldı.
Görüş ayrılıklarında iklim finansmanının ne ölçüde artırılacağı, 1,5 derece hedefinin nasıl korunacağı ve karbon yakalama teknolojilerinin enerji dönüşümündeki rolü de etkili oldu.

Murat Kurum: Bazı ülkeler bir kelimeye takıldı
COP31 Başkanı Murat Kurum, kapanış oturumu öncesinde yaptığı değerlendirmede Türkiye’nin uzlaşı sağlanması için yoğun çaba gösterdiğini söyledi.
Hazırlanan metnin farklı ülkelerin beklentilerini bir araya getirmeyi amaçladığını belirten Kurum, bazı ülkelerin belirli ifadeler üzerinden sürecin ilerlemesine engel olduğunu savundu.
Kurum, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Her ülkenin kendinden bir şey bulabileceği bir kararı ortaya koyduk. İnsanları bu noktada uzlaşıya davet etmek. Hem biz hem de Avustralya tarafı ilk günden beri bu gayretle çalıştı. Ben bu sürece destek olan tüm ülkelere teşekkür ediyorum. Gerçekten samimi şekilde belki ülke menfaatlerini de ilgilendiren konulara ilişkin gayret gösterdiler. İlerlemeye ilişkin adım attılar. Ama bazı ülkeler işte bir kelimeye, bir ifadeye takılıp açıkçası başka konuları, iklimle ilgisi olmayan konuları buraya taşıyarak sürecin ilerlemesine maalesef engel oldular. Durum budur. Yapacak bir şey yok. Biz elimizden geleni yaptık. Artık karar tarafların olduğuna göre, 196 ülkenin olduğuna göre kararı onlar alacak. Dolayısıyla biz de onların kararına saygı duyacağız.”
Genel kurulda itirazların sürmesi üzerine Kurum, ortak kararın alınamadığını resmen duyurdu.
COP31’de bütün kararlar reddedilmedi
Antalya’daki müzakerelerde yaşanan uzlaşmazlığın önemli bir ayrıntısı da bütün kararların geçersiz kalmamış olmasıydı.
Kapanış genel kurulunda Uyum Fonu, Yeşil İklim Fonu, Kayıp ve Zarara Müdahale Fonu ile adil geçiş çalışma programına ilişkin bazı kararlar kabul edildi.
Ancak konferansın genel sonuçlarını ve tarafların ortak siyasi yaklaşımını ortaya koyması beklenen Örtü Karar üzerinde uzlaşma sağlanamadı.
Dolayısıyla COP31’in tüm çalışma başlıklarının başarısız olduğu değerlendirmesi doğru olmayacak. Asıl çıkmaz, zirvenin genel çerçevesini belirleyecek ortak sonuç metninde yaşandı.
BM iklim diplomasisinde 2009’dan bu yana ilk
Antalya’daki gelişmenin uluslararası ölçekte dikkat çekmesinin nedenlerinden biri de BM iklim müzakerelerinin sonuçsuz kalması oldu.
Reuters’ın aktardığına göre COP31, 2009 yılında Kopenhag’da gerçekleştirilen iklim zirvesinden bu yana ortak bir anlaşmanın kabul edilemediği ilk BM iklim konferansı olarak kayıtlara geçti.
İklim zirvelerinde kararların genel uzlaşıyla alınması, farklı ekonomik ve siyasi çıkarlara sahip ülkelerin ortak bir metin üzerinde anlaşmasını zorlaştırıyor. Antalya’da yaşanan anlaşmazlık da bu mekanizmanın küresel iklim politikalarının önünde nasıl bir engel oluşturabildiğini yeniden gösterdi.

Antalya’dan geriye kalan soru: Fosil yakıtlardan çıkış nasıl sağlanacak?
COP31’de ortak sonuç metninin kabul edilememesi, küresel iklim mücadelesinin en tartışmalı konularından birini yeniden gündeme taşıdı.
2023 yılında Dubai’de düzenlenen COP28’de ülkeler, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönünde tarihi bir karar üzerinde uzlaşmıştı. Ancak bu kararın nasıl uygulanacağı, hangi takvimle gerçekleştirileceği ve ülkelerin ne ölçüde sorumluluk üstleneceği konusunda somut bir ilerleme sağlanması bekleniyordu.
Antalya’da hazırlanan son metinde bu dönüşümün açıkça ifade edilmemesi, özellikle Avrupa ülkeleri ve bazı iklim savunucuları açısından kabul edilemez bulundu.
Bir tarafta enerji güvenliğini, ekonomik kalkınmayı ve ülkelerin ulusal koşullarını önceleyen yaklaşım, diğer tarafta fosil yakıt kullanımının daha açık ve bağlayıcı ifadelerle sınırlandırılmasını isteyen ülkeler bulunuyor.
Antalya Mutabakatı’nın kabul edilememesi, bu iki yaklaşım arasındaki mesafenin hâlâ kapanmadığını ortaya koydu.
Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen COP31, çok sayıda teknik ve finansal başlıkta ilerleme sağlanmasına rağmen dünyanın ortak iklim hedeflerini belirleyecek nihai siyasi uzlaşmayı üretemeden sona erdi.



