Fransa’da eğitim koşullarının iyileştirilmesi talebiyle başlayan lise öğrenci eylemleri ülke geneline yayıldı. Öğretmen açığı, kalabalık sınıflar ve bakımsız okul binalarına tepki gösteren öğrencilerle polis arasında çok sayıda noktada çatışma yaşandı. 400’den fazla okul kapatılırken, yalnızca 2 Ekim’de 1.747 kişi gözaltına alındı. Pazartesiden bu yana gözaltı sayısının 5 bini aştığı bildirildi.
Fransa’da lise öğrencilerinin eğitim koşullarının iyileştirilmesi talebiyle başlattığı protestolar, birkaç gün içinde ülke çapında büyük bir gösteri dalgasına dönüştü.
Paris çevresinde başlayan eylemler kısa sürede Marsilya, Lille, Strasbourg, Nantes, Rennes ve Tours gibi kentlere yayılırken, çok sayıda lisede dersler durdu. Öğrenciler; öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, yetersiz eğitim personeli ve bakımsız okul binalarına daha fazla kaynak ayrılmasını talep ediyor.
400’den fazla okul kapalı
Fransa Eğitim Bakanı Édouard Geffray, 2 Ekim’de yaptığı açıklamada 400’den fazla eğitim kurumunun kapalı kalacağını ve güvenlik koşullarının uygun olmadığı yerlerde derslerin uzaktan yapılacağını duyurdu.
Ancak bakanlığın gün içinde açıkladığı verilere göre eylemler yalnızca kapatılan okullarla sınırlı kalmadı. 564 eğitim kurumunun gün içinde eylem veya çeşitli protesto faaliyetlerinden etkilendiği bildirildi. Bir gün önce ise 1.020’den fazla lisenin eylemlerden etkilendiği ve 222 lisenin doğrudan bloke edildiği açıklanmıştı.
Bu tablo, hareketin Fransa’daki lise sisteminin önemli bir bölümüne yayıldığını gösterirken, özellikle Paris bölgesinde gerilimin daha yüksek olduğu bildiriliyor.
Gözaltı sayısı 5 bini aştı
Protestoların en dikkat çeken boyutlarından biri ise güvenlik güçlerinin müdahalesi oldu.
Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez’in verdiği bilgilere göre 2 Ekim’de 1.747 kişi gözaltına alındı. Pazartesiden bu yana gözaltına alınanların toplam sayısının ise 5 bini geçtiği açıklandı. Adalet Bakanlığı’nın önceki açıklamasında ise pazartesiden itibaren 1.793 kişinin gözaltında tutulduğu belirtilmişti.
Dolayısıyla 1.793 rakamı, eylemler boyunca gözaltına alınan toplam kişi sayısı olarak değil, Adalet Bakanlığı’nın belirttiği gözaltı işlemleri kapsamında değerlendirilmesi gereken bir veri.
Reuters’a göre gözaltına alınanların büyük bölümünü gençler ve lise öğrencileri oluşturuyor. Polis ile öğrenciler arasındaki çatışmaların yanı sıra bazı bölgelerde kamu malına zarar verme, yangın çıkarma ve polise yönelik saldırılar da rapor edildi.
Öğrencilerin temel talepleri ne?
Eylemlerin merkezindeki taleplerin başında eğitim sistemine daha fazla kaynak ayrılması geliyor.
Öğrenciler ve onları destekleyen bazı öğretmen ve veli örgütleri;
- Öğretmen açığının giderilmesini,
- Sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılmasını,
- Bakımsız ve eski okul binalarının yenilenmesini,
- Eğitim personeli sayısının artırılmasını,
- Eğitim koşullarındaki bölgesel eşitsizliklerin giderilmesini,
- Üniversiteye geçiş sürecindeki sorunların çözülmesini
istiyor.
Öğretmen sendikası SNES-FSU da öğrencilerin talepleri arasında personel eksikliği, eski okul binaları, kalabalık sınıflar ve ağır ders programlarının bulunduğunu açıkladı. Sendika, 6 Ekim’de grev çağrısı da yaptı.
Reuters’ın görüştüğü öğrenciler de özellikle sınıfların kalabalıklığından, öğretmen eksikliğinden ve bazı okulların fiziksel koşullarından şikayet ediyor. Paris’in dezavantajlı banliyölerinden başlayan hareketin bu bölgelerde eğitim kaynaklarının yetersiz olduğu yönündeki tartışmaları da yeniden gündeme taşıdığı bildiriliyor.
Eğitim bütçesi tartışmanın merkezinde
Protestoların büyüdüğü günlerde hükümetin 2027 bütçe planı da tartışmaların önemli başlıklarından biri oldu.
Hükümetin taslak bütçesinde eğitim için yaklaşık 65,53 milyar avro ayrılması öngörülüyor. Bu rakam nominal olarak yüzde 1,7’lik artış anlamına gelse de Reuters, artışın enflasyonun altında kaldığına dikkat çekiyor. Öğretmen emeklilik ödemeleri de bu hesaplamanın dışında tutuluyor.
Eğitim bütçesinin tartışıldığı sırada kamu borcunun finansman maliyetlerinin de yükselmesi, hükümetin harcama politikaları üzerindeki baskıyı artırıyor.
Hükümet: “Şiddet kabul edilemez”
Fransa hükümeti öğrencilerin eğitim koşullarına ilişkin taleplerinin bir bölümünün meşru olduğunu kabul ederken, gösteriler sırasında yaşanan şiddet olaylarına karşı sert tutum sergiliyor.
İçişleri Bakanlığı, bazı eylemlerde polisle öğrenciler arasında çatışmalar yaşandığını, kamu ve özel mülke zarar verildiğini ve çok sayıda kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Polis tarafında da yaralanmalar bulunuyor. Reuters’ın 3 Ekim tarihli haberine göre 600’den fazla polis memurunun yaralandığı bildirildi. Paris Polis Şefi Patrice Faure ise hareketin kontrolden çıktığını savunarak göstericilere barışçıl protestolara dönme çağrısında bulundu.
Öte yandan insan hakları örgütleri ve bazı muhalif çevreler, özellikle reşit olmayan göstericilere yönelik polis müdahalelerinin orantılı olup olmadığı konusunda soruşturma ve inceleme çağrısı yapıyor. Bazı gençlerin polis müdahalesi sırasında yaralandığına ilişkin soruşturmalar yürütülüyor.
“Siyasi olarak yönlendiriliyor” tartışması
Eylemlerin büyümesi Fransa’da siyasi tartışmayı da beraberinde getirdi.
Hükümet kanadından bazı isimler, protestoların radikal sol gruplar tarafından yönlendirildiğini veya hareketin dış aktörler tarafından şiddete sürüklendiğini savunuyor. Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu da 1 Ekim’deki kriz toplantısının ardından benzer yönde açıklamalarda bulundu.
Ancak bu iddialar tartışmalı. Le Monde’un aktardığı istihbarat notunda, Seine-Saint-Denis bölgesindeki eylemlerde aşırı sol grupların etkisinden söz edilse de gazete, söz konusu belgenin yalnızca bu bölgeyi kapsadığını ve ülke genelindeki hareketin parçalı ve büyük ölçüde kendiliğinden geliştiğini aktardı.
Bu nedenle protestoların tamamının tek bir siyasi yapı tarafından organize edildiği yönündeki değerlendirmeler, mevcut veriler açısından hükümetin ve güvenlik birimlerinin iddiaları olarak ele alınıyor.
Salı günü kritik
Eylemlerin sona ermesi ise şimdilik gündemde değil.
Lise öğrenci örgütleri ve öğrenci sendikaları, 6 Ekim Salı günü yeni bir ulusal protesto günü çağrısı yaptı. Öğretmen sendikalarının önemli bir bölümü ve Fransa’nın en büyük veli örgütlerinden FCPE de öğrencilerin yanında olduklarını açıklayarak eylem çağrısına destek verdi.
Böylece Fransa’da eğitim sistemi üzerinden başlayan protestolar, artık yalnızca lise öğrencilerinin talepleriyle sınırlı olmayan daha geniş bir toplumsal tartışmaya dönüşmüş durumda.
Önümüzdeki günlerde hükümetin eğitim bütçesi, okul koşulları ve personel eksikliği konusunda atacağı adımların yanı sıra güvenlik güçlerinin protestolara yönelik müdahalesi, hareketin seyrini belirleyecek başlıca başlıklar arasında olacak.
