Danimarka’da 2,1 milyondan fazla çocuk ve ergenin verilerini inceleyen bilim insanları, DEHB veya otizm tanısı alan gençlerin özelliklerinin son yıllarda genel nüfusa daha fazla benzediğini ortaya koydu. Araştırma, tanı oranlarındaki artışın yalnızca hastalıkların yaygınlaşmasıyla açıklanamayabileceğine işaret ediyor.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılarındaki artış, bilim dünyasında uzun süredir araştırılan konular arasında yer alıyor. Danimarka’da yürütülen yeni bir çalışma ise bu artışı farklı bir açıdan ele alarak, tanı konulan çocuk ve ergenlerin zaman içerisindeki özelliklerini karşılaştırdı.
Araştırmacılar, Danimarka’da 2,1 milyondan fazla çocuk ve ergene ait verileri inceleyerek farklı dönemlerde DEHB veya otizm tanısı alan gençleri değerlendirdi. Çalışmada, günümüzde tanı alan çocukların çeşitli özellikler bakımından genel nüfusa, yaklaşık 10 yıl önce tanı alan çocuklara kıyasla daha fazla benzediği görüldü.
Tanı alan grubun özellikleri değişiyor
Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri, DEHB ve otizm tanılarındaki artışın yalnızca toplumda bu durumların görülme sıklığındaki gerçek bir artıştan kaynaklanmayabileceği ihtimalini güçlendirmesi oldu.
Bilim insanlarına göre tanı kriterlerinin uygulanma biçimi, sağlık hizmetlerine erişim, farkındalığın artması ve daha önce gözden kaçabilen belirtilerin fark edilmesi gibi faktörler, tanı alan çocukların profili üzerinde etkili olabilir.
Özellikle geçmişte daha belirgin veya ağır belirtiler gösteren çocukların tanı alma ihtimalinin daha yüksek olması, zaman içerisinde değişmiş olabilir. Daha geniş bir çocuk grubunun değerlendirmeye alınmasıyla birlikte, daha önce tanı konulmayan bazı çocuk ve ergenlerin de DEHB veya otizm tanısı alması mümkün hale gelmiş olabilir.
“Tanı sayısındaki artış tek başına yeterli değil”
Araştırmanın ortaya koyduğu temel noktalardan biri, tanı sayılarındaki artışın doğrudan hastalıkların toplumdaki gerçek yaygınlığındaki artış olarak yorumlanmasının yeterli olmayabileceği.
Uzmanlar, DEHB ve otizm gibi nörogelişimsel durumların görülme sıklığını değerlendirirken yalnızca kaç kişiye tanı konulduğuna değil, tanı alan kişilerin özelliklerinin zaman içerisinde nasıl değiştiğine de bakılması gerektiğini vurguluyor.
Danimarka’daki geniş kapsamlı veri seti de bu açıdan önemli bir karşılaştırma imkanı sunuyor. 2,1 milyondan fazla çocuk ve ergene ilişkin verilerin kullanılması, araştırmacıların farklı dönemlerde tanı alan grupları genel nüfusla karşılaştırmasına olanak sağladı.
DEHB ve otizm tanıları neden artıyor?
DEHB ve otizm tanılarındaki yükselişin nedenleri konusunda tek bir açıklama bulunmuyor. Uzmanlar; farkındalığın artması, tanı ölçütlerinin ve klinik uygulamaların zaman içerisinde değişmesi, sağlık hizmetlerine erişimin genişlemesi ve daha fazla çocuğun değerlendirmeye alınması gibi birçok faktörün birlikte rol oynayabileceğini belirtiyor.
Yeni araştırma da bu tartışmaya, “Tanı alan çocukların profili zaman içinde nasıl değişti?” sorusunu ekliyor.
Çalışmanın sonuçları, son yıllarda tanı konulan gençlerin genel nüfus içerisinde daha geniş bir kesimi temsil etmeye başlamış olabileceğini düşündürüyor. Ancak bu bulgu, DEHB veya otizmin biyolojik olarak değiştiği anlamına gelmiyor. Araştırma daha çok tanı konulan grubun zaman içerisindeki özelliklerinin değişimine odaklanıyor.
Araştırma neden önemli?
DEHB ve otizm tanılarındaki artışın nedenlerini anlamak; eğitim, sağlık hizmetleri ve çocuklara yönelik destek programlarının planlanması açısından önem taşıyor.
Araştırmacılar, gelecekte yapılacak çalışmaların tanı oranlarındaki değişimleri değerlendirirken yalnızca sayıların değil, tanı alan çocukların klinik ve demografik özelliklerinin de dikkate alınması gerektiğine dikkat çekiyor.
Yeni çalışma böylece DEHB ve otizm tanılarındaki artışı yalnızca “daha fazla çocuk tanı alıyor” şeklinde değil, “tanı alan çocukların profili zaman içerisinde nasıl değişiyor?” sorusu üzerinden değerlendiren yeni bir perspektif sunuyor.
