Mutfaklarda her gün kullanılan plastik kesme tahtaları, fark edilmeden mikroplastik maruziyetinin kaynaklarından biri olabilir. Bilim insanlarının yaptığı araştırmalar, bıçak darbeleriyle plastik yüzeyden kopan çok küçük parçacıkların yiyeceklere geçebileceğine işaret ediyor.
Özellikle yüzeyinde çok sayıda kesik ve çizik bulunan plastik kesme tahtaları, kullanım sırasında mekanik aşınmaya maruz kalıyor. Bıçak her doğrama hareketinde yüzeye temas ederken plastikten mikroskobik parçacıkların kopması mümkün hale geliyor.
Bir yılda milyonlarca parçacık
North Dakota State University araştırmacılarının 2023 yılında Environmental Science & Technology dergisinde yayımlanan çalışması, polietilen ve polipropilen kesme tahtalarını inceledi.
Araştırmada, doğrama sırasında plastik tahtalardan farklı miktarlarda mikroplastik parçacıkların açığa çıktığı belirlendi. Araştırmacılar kendi deneylerinden ve belirli kullanım varsayımlarından hareketle, bir kişinin yılda 14,5 milyon ile 71,9 milyon arasında polietilen mikroplastik parçacığına, polipropilen tahtalarda ise yaklaşık 79,4 milyon parçacığa maruz kalabileceğini hesapladı.
Kütle üzerinden yapılan hesaplamada ise polietilen kesme tahtaları için yıllık tahmini maruziyet 7,4-50,7 gram, polipropilen kesme tahtaları için yaklaşık 49,5 gram olarak verildi. (ACS Publications)
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bu rakamlar insanların kesin olarak yılda bu miktarda plastik yuttuğunu gösteren klinik ölçümler değil. Araştırmacıların deney sonuçları ve kullanım varsayımlarından yola çıkarak oluşturduğu tahminler.
Bıçak darbeleri plastiği aşındırıyor
Mikroplastik olarak adlandırılan parçacıklar 5 milimetreden daha küçük plastik parçaları ifade ediyor. Kesme tahtası üzerindeki aşınma ise doğrudan bıçak hareketleriyle bağlantılı.
Araştırmada polipropilen tahtaların, polietilen tahtalara kıyasla daha fazla mikroplastik saldığı tespit edildi. Çalışmada ayrıca doğrama biçiminin ve kesilen gıdanın da salınan parçacık miktarını etkileyebildiği belirlendi. (ACS Publications)
Özellikle tahtanın yüzeyindeki çiziklerin artması, ürünün kullanım ömrünün ve yüzey bütünlüğünün yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.
2025’te yeni araştırma: Fareler üzerinde incelendi
Konuyla ilgili araştırmalar 2025 yılında da devam etti.
Environmental Health Perspectives dergisinde yayımlanan bir çalışmada, plastik kesme tahtalarından açığa çıkan mikroplastiklerin uzun süreli maruziyetinin etkileri fareler üzerinde araştırıldı.
Araştırmacılar, plastik tahtalarda hazırlanan yiyeceklerle beslenen farelerde bağırsak mikrobiyotası ve bağırsak iltihabıyla ilişkili bazı değişiklikleri inceledi. Çalışmada farklı kesme tahtası materyallerinden kaynaklanan mikroplastiklerin etkilerinin aynı olmadığı da görüldü. (Jove Visualize)
Bununla birlikte araştırma fareler üzerinde gerçekleştirildi. Dolayısıyla elde edilen sonuçların doğrudan insanlarda aynı sağlık etkilerine yol açtığı sonucuna varmak için yeterli bilimsel veri bulunmuyor.
Uzmanlar neden temkinli?
Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri halen araştırılıyor. 2025 yılında yayımlanan bir değerlendirme yazısında da plastik kesme tahtalarından kaynaklanan maruziyetin daha fazla araştırılması gerektiğine dikkat çekildi. Araştırmacılar, laboratuvar ortamındaki mikroplastik çalışmalarının gerçek hayattaki maruziyeti birebir yansıtmasının zor olduğunu vurguladı. (ACS Publications)
Bu nedenle mevcut bilimsel veriler, “plastik kesme tahtası kullanan herkes hastalanır” şeklinde bir sonuca dayanak oluşturmuyor. Ancak plastik tahtaların doğrama sırasında mikroplastik salabildiğine ilişkin deneysel kanıt bulunuyor.
Eski ve çizilmiş tahtalar yeniden gündemde
Araştırmaların ardından mutfaklardaki kesme tahtalarının fiziksel durumu da önem kazanıyor. Derin çizikler, kesikler ve belirgin aşınmalar bulunan plastik yüzeylerde bıçak hareketleriyle daha fazla materyalin kopması ihtimali bulunuyor.
Bu nedenle tüketicilerin kesme tahtalarını yalnızca temizliğine göre değil, yüzeydeki aşınma ve çizik durumuna göre de değerlendirmesi öneriliyor.
Plastik kesme tahtalarının yerine farklı malzemeler tercih etmek isteyenler için ahşap, bambu, cam, metal ve diğer yüzeylerin kendilerine özgü avantaj ve dezavantajları bulunuyor. Dolayısıyla tek bir malzemenin bütün kullanıcılar için “en güvenli” seçenek olduğunu söylemek için daha kapsamlı karşılaştırmalı araştırmalara ihtiyaç var.
Mutfakta küçük bir detay, araştırmalarda önemli bir soru
Her gün sebze, meyve, et ve diğer gıdaları doğradığımız kesme tahtaları uzun süre göz önünde bulundurulmayan mutfak ekipmanları arasında yer alıyor.
Ancak bilimsel çalışmalar, bıçak ile plastik yüzey arasındaki tekrarlanan temasın yiyeceklere mikroplastik parçacıkların geçişinde rol oynayabileceğini gösteriyor.
Şimdilik kesin olarak bilinen nokta şu: Plastik kesme tahtaları kullanım sırasında mikroplastik salabiliyor. Bu parçacıkların insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerinin boyutu ise araştırılmaya devam ediyor. (ACS Publications)
Bu versiyonda özellikle Katori reklamını çıkardım; çünkü gönderdiğin metnin o bölümü haberden ziyade ürünü satın almaya yönlendiren bir advertorial niteliğinde. Bilimsel veriyi ise kaynaklardaki gerçek rakamlarla korudum.
