Sel sularının çekilmesiyle tehlike sona ermiyor. Kanalizasyon atıkları, kirlenmiş içme suyu ve gıdalar, sel felaketlerinin ardından ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Uzmanlar; ishal, hepatit A, leptospiroz ve cilt enfeksiyonlarına karşı vatandaşları uyarırken, temiz su kullanımı ve hijyenin hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Sel felaketleri yalnızca can ve mal kayıplarına neden olmuyor. Taşkınların ardından geride kalan kirli sular, çamur, kanalizasyon atıkları ve çeşitli çevresel kirleticiler, halk sağlığı açısından yeni bir tehlikeyi beraberinde getiriyor. Su ve kanalizasyon altyapısının zarar görmesi, içme suyu kaynaklarının kirlenmesi ve gıda güvenliğinin bozulması, enfeksiyon hastalıklarının görülme riskini artırabiliyor.
Halk sağlığı uzmanları, sel sonrasında özellikle su ve gıda yoluyla bulaşan hastalıklara karşı dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor. Kirlenmiş sularla doğrudan temas, bu suların içilmesi veya temas etmiş gıdaların tüketilmesi, çeşitli enfeksiyonlara zemin hazırlayabiliyor.
sel sonrasında hangi hastalıklar görülebilir?
Sel felaketlerinin ardından ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının başında ishal hastalıkları geliyor. Kirlenmiş su ve gıdalar aracılığıyla bulaşabilen bakteri, virüs ve parazitler, mide-bağırsak sistemini etkileyerek ishale, kusmaya, karın ağrısına ve ateşe neden olabiliyor.
Özellikle kanalizasyon sistemlerinin zarar gördüğü, temiz içme suyuna erişimin kısıtlandığı ve hijyen koşullarının bozulduğu bölgelerde risk artabiliyor.
Sel sonrasında dikkat edilmesi gereken başlıca hastalıklar arasında şunlar bulunuyor:
- İshal ve bağırsak enfeksiyonları: Kirlenmiş su ve gıdalar yoluyla bulaşabilen enfeksiyonlar, özellikle çocuklarda, yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde sıvı kaybına bağlı ciddi sorunlara neden olabiliyor.
- Hepatit A: Virüsle kirlenmiş su ve gıdaların tüketilmesiyle bulaşabilen hastalık, karaciğeri etkiliyor. Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, koyu renkli idrar ve ciltte ya da gözlerde sararma görülebiliyor.
- Leptospiroz: Enfekte hayvanların, özellikle kemirgenlerin idrarıyla kirlenmiş su ve toprakla temas sonucunda bulaşabilen bakteriyel bir enfeksiyon. Sel sularında yürümek, özellikle açık yara veya kesiklerin bulunması durumunda bulaşma riskini artırabiliyor.
- Tifo ve paratifo: Kirlenmiş su ve gıdalarla bulaşabilen bakteriyel hastalıklar arasında yer alıyor. Ateş ve sindirim sistemi belirtileriyle ortaya çıkabiliyor.
- Cilt ve yara enfeksiyonları: Kirli suyla temas eden kesik ve açık yaralarda enfeksiyon gelişebiliyor. Yaralanmalar ayrıca tetanoz açısından değerlendirme gerektirebiliyor.
Uzmanlar, bu hastalıkların her sel felaketinden sonra mutlaka ortaya çıkmadığını, riskin bölgedeki altyapı koşullarına, su kaynaklarının durumuna ve hijyen olanaklarına göre değiştiğini vurguluyor.
içme suyuna dikkat: musluk suyu güvenli olmayabilir
Sel sonrasında en önemli risklerden biri, içme suyu kaynaklarının kirlenmesi. Taşkın suları kanalizasyon sistemlerine, atık depolama alanlarına ve çeşitli kirleticilere temas ederek su kaynaklarının güvenliğini tehlikeye atabiliyor.
Bu nedenle yetkililer tarafından suyun güvenli olduğuna ilişkin açıklama yapılana kadar, şebeke suyunun içme ve yemek hazırlama amacıyla kullanımında dikkatli olunması gerekiyor.
Güvenli ve mühürlü ambalajlarda sunulan içme sularının tercih edilmesi önem taşıyor. Yetkililerin suyun kaynatılmasını önerdiği durumlarda ise suyun kaynama noktasına ulaştıktan sonra en az bir dakika kaynatılması, yaygın hastalık yapıcı mikroorganizmaların önemli bir bölümünü etkisiz hâle getirebiliyor. Ancak kaynatma işlemi kimyasal kirleticileri ortadan kaldırmaz.
Kaynatılmış suyun temiz, kapalı bir kapta saklanması ve yeniden kirlenmesinin önlenmesi de gerekiyor.
sel suyuyla temas eden yiyecekler tüketilmemeli
Sel sularının temas ettiği gıdalar, dışarıdan temiz görünseler bile hastalık yapıcı mikroorganizmalarla kirlenmiş olabilir. Bu nedenle taşkın suyuna maruz kalan yiyeceklerin tüketilmemesi gerekiyor.
Özellikle açıkta bulunan gıdalar, ambalajı zarar görmüş ürünler ve sel suyuyla temas etmiş yiyecekler konusunda dikkatli olunmalı. Şişmiş, sızdıran, paslanmış veya hasar görmüş konserveler de tüketilmemeli.
Elektrik kesintisi nedeniyle buzdolabında uygun sıcaklıkta muhafaza edilemeyen et, süt, balık ve pişmiş yemekler de bozulma riski taşıyor. Gıdanın güvenliğinden şüphe duyulması hâlinde tüketilmemesi en güvenli yaklaşım olarak öne çıkıyor.
el hijyeni ve temizlik hayati önem taşıyor
Sel sonrasında enfeksiyon riskini azaltmanın en etkili yollarından biri, kişisel hijyen kurallarına dikkat etmek.
Yemek hazırlamadan ve yemek yemeden önce, tuvalet kullanımının ardından ve kirli su ya da çamurla temastan sonra eller sabun ve güvenli suyla iyice yıkanmalı. Temiz suya erişimin kısıtlı olduğu durumlarda uygun bir el antiseptiğinden yararlanılabilir.
Sel sularına temas etmiş ev ve eşyaların temizliğinde de dikkatli olunması gerekiyor. Temizlik sırasında eldiven ve uygun koruyucu ekipman kullanılması, açık yaraların kapatılması ve kirli sularla doğrudan temastan kaçınılması önem taşıyor.
Sel sularının bastığı alanlarda elektrik kaçağı, gaz sızıntısı ve yapısal hasar gibi başka tehlikeler de bulunabileceğinden, gerekli güvenlik kontrolleri yapılmadan bu alanlara girilmemeli.
Çocukların sel suyu birikintilerinde oynamasına izin verilmemeli. Evcil hayvanların da kirlenmiş su kaynaklarından uzak tutulması gerekiyor.
leptospiroz riski göz ardı edilmemeli
Sel sonrasında özellikle dikkat edilmesi gereken hastalıklardan biri de leptospiroz. Enfekte hayvanların idrarıyla kirlenmiş su veya toprakla temas sonucunda bulaşabilen hastalık, vücuda deri üzerindeki kesiklerden ya da göz ve ağız gibi mukozal yüzeylerden girebiliyor.
Hastalığın belirtileri genellikle maruziyetten sonraki 2 ila 30 gün içinde ortaya çıkabiliyor. Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, titreme, bulantı ve kusma görülebiliyor. Ağır vakalarda böbrek ve karaciğer hasarı gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor.
Bu nedenle sel sularında zorunlu olmadıkça yürünmemesi, suyla temasın kaçınılmaz olduğu durumlarda uygun koruyucu ekipman kullanılması ve temas sonrasında ortaya çıkan belirtilerin dikkate alınması gerekiyor.
hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?
Sel felaketinin ardından bazı belirtilerin ortaya çıkması, enfeksiyon açısından tıbbi değerlendirme gerektirebiliyor. Özellikle aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor:
- Şiddetli veya uzun süren ishal
- Kanlı dışkılama
- Sürekli kusma ve belirgin sıvı kaybı
- Yüksek ateş ve şiddetli kas ağrıları
- Ciltte veya gözlerde sararma
- Koyu renkli idrar
- Sel suyuyla temas eden yaralarda kızarıklık, şişlik, ağrı veya akıntı
Bilinç değişikliği, ciddi susuzluk belirtileri, nefes darlığı veya hızla kötüleşen genel durum gibi bulgular acil değerlendirme gerektiriyor.
Özellikle çocuklar, yaşlılar, hamileler, kronik hastalığı bulunanlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde belirtilerin gecikmeden değerlendirilmesi önem taşıyor.
sel felaketinin ardından sağlık önlemleri ihmal edilmemeli
Dünya Sağlık Örgütü, sel sonrasında güvenli içme suyuna erişim, gıda güvenliği, el hijyeni ve kirlenmiş sularla temasın önlenmesini temel korunma önlemleri arasında gösteriyor.
Sel sularının çekilmesi, çevrenin ve su kaynaklarının hemen güvenli hâle geldiği anlamına gelmiyor. Altyapının zarar gördüğü bölgelerde kirlenme bir süre daha devam edebiliyor. Bu nedenle yerel yetkililerin su güvenliği ve temizlik konusundaki duyurularının takip edilmesi, şüpheli gıdaların tüketilmemesi ve sağlık belirtilerinin göz ardı edilmemesi gerekiyor.
Uzmanların uyarısı açık: Sel felaketlerinin ardından alınacak basit ancak etkili hijyen önlemleri, enfeksiyon riskini azaltmada önemli rol oynuyor. Güvenli su kullanımı ve erken tıbbi değerlendirme, sel sonrası dönemde halk sağlığının korunması açısından büyük önem taşıyor.
