Ağustos ayında göç sezonu başladığında İstanbul’dan her yıl ortalama 1 milyon leylek geçiyor.
Bu yıl göç başladığından beri Küçükçekmece Gölü’nün kuzeyindeki Tahtakale bölgesinde 100’ü aşkın leylek ölü bulundu. En az sekiz yaralı leylek tespit edildi.
Bunun sebebi gündüz göç eden leyleklerin akşamları dinlenmek için kondukları demiryolu hatlarındaki katener telleri ile direklerden elektrik akımına kapılmaları.
Sahada bu tespitleri yapan ve bir imza kampanyası başlatan Erdem Kuruca, BBC Türkçe‘ye yaptığı açıklamada, elektrik iletim ve dağıtım hatları ile demiryolu elektrifikasyon sistemlerinin özellikle göç dönemlerinde kuşlar açısından önemli risk oluşturduğunu vurguladı.
Kuruca, şu anda TCDD ve kuş gözlemcileri iş birliğinde önlemler alınmaya başlandığını, leyleklerin tehlikeli alandan uzaklaştırılmaya çalışıldığını söyledi.
Bu yapılmasaydı, “ölü sayısının birkaç yüzü bulabileceğini” ekledi.
Demiryolu hattında kuşların konmasını engelleyen kuşkonmaz plastik aparatlar ile elektrik yüklü bölümlere koruyucu kapaklar yerleştirildiğini belirten Kuruca, “Akşamları leylekler geldiği sırada bakım aracı onları önlemek için rayda bulunuyor” dedi.
İklim elçisi ve kuş gözlemcisi Kuruca, çalışmaların tren trafiği nedeniyle sınırlı sürelerde yürütülebildiğini ekledi.
Resmi kaynaklara göre leylek ölüm haberlerinin alınmasının ardından TCDD teknik ekipleri tarafından, Doğa Koruma ve Milli Parklar personeli, akademisyenler ve kuş gözlemcileri olay bölgesinde biraraya getirildi.
Bu sorun kuşların göç, konaklama ve tüneme davranışları açısından da yerinde değerlendirildi.
Leyleklerin hangi direk ve katener sistemini yoğun olarak kullandıkları gözlemlenerek, öncelikli müdahale edilmesi gereken noktalar tespit edildi ve önlemler alınmaya başlandı.
Neden İstanbul üzerinden göç ediyorlar?
Erdem Kuruca’nın aktardığına göre leylekler kışı Afrika’da geçirip ilkbaharda Türkiye üzerinden Avrupa’ya göç ediyor, orada konaklıyor ve ürüyor.
Avrupa’da üreyen leyleklerin yaklaşık %90’ı sonbaharda yavrularıyla birlikte İstanbul üzerinden Afrika’daki kışlama alanlarına gidiyor.
Göç ederken karaya bağımlı olan leylekler termal hava akımlarının içine girerek uzun süre kanat çırpmasına gerek kalmadan ilerliyor.
Bu nedenle Avrupa-Afrika geçişinde İstanbul Boğazı onlar için en uygun güzergâhlardan biri.
Kuruca her yıl yaklaşık 900 bin ila 1,3 milyon leyleğin İstanbul üzerinden geçtiğini belirtiyor.
Bu göç Eylül ortasına kadar devam ediyor.
Daha sonra yırtıcı kuşların göçü Ekim sonuna kadar sürüyor.
Sonbahar göçü sırasında İstanbul’un güney hattı öne çıkıyor.
Kuruca, ilkbaharda İstanbul’un kuzeyinden geçen leyleklerin sonbaharda genellikle Marmara Ereğlisi, Silivri, Büyükçekmece hattı üzerinden geçtiğini ekliyor.
Neden bu yıl ölüm yaşanıyor?
Kuruca sorunun temel nedeni olarak habitat kaybını gösteriyor.
Bunda İstanbul’da sulak alanların azalması ve betonlaşmanın etkisinin olduğunu vurguluyor.
“Kuşlar insanların az olduğu bu gibi bölgeleri tercih etmeye başlıyor.
“Olayın yaşandığı yerin hemen yanı sulak alan ve bu kuşlar için beslenme demek.
“O nedenle orayı tercih ediyorlar.”
Kuruca, yerel halktan edinilen bilgilere göre geçen yıl ya da ilkbaharda da ölüm yaşanmış olabileceğine dair çeşitli kalıntılara rastlandığını ancak bu gibi bir haberin daha önce kamuoyuna yansımadığını ekliyor.
Resmi kaynaklara göre Küçükçekmece çevresindeki demiryolu yaklaşık 153 yıldır işliyor ve hattaki elektrifikasyon sistemi 42 yıldır bu bölgede bulunuyor.
Ancak önceki yıllarda leylek ölümlerine dair bir bilgi olmadığı, “olası göç yolu değişikliği sonucu” bu yıl görülmüş olabileceği değerlendiriliyor.
Önlem alınmaya başlandı
Resmi kaynaklara göre ilk aşamada, leyleklerin konmalarını önlemek için kuşkonmazlar yerleştirildi.
Büyük gövdeli ve uzun bacaklı leylekleri engellemek için daha yüksek boyutlu yeni koruyucu aparatlar tasarlandı, üretildi ve belirlenen noktalara montajlandı.
Saha gözlemlerinde leyleklerin geldiği tespit edilen 18.00-20.00 saatleri arasında her gün TCDD ekipleri katener otosuyla kuşların tehlikeli noktalara konmasını önlemeye ve güvenli alanlara yönelmelerini sağlamaya çalışıyor.
Ne talep ediliyor?
Kuruca, toplu ölümlerin demiryolu hattında görünür hale geldiği için dikkat çektiğini söylüyor.
Ancak ülke genelinde elektrik hatlarından leyleklerin yanı sıra nesli tehlike altındaki bazı yırtıcı kuşların da olumsuz etkilendiğini ifade ediyor.
Riskli demiryolu ve enerji hatlarının belirlenmesini talep ettiklerini belirtiyor.
Ayrıca elektrik dağıtım şirketleri, TCDD, Doğa Koruma ve Milli Parklar ile sivil toplum kuruluşlarının birlikte çalışacağı ülke çapında bir önleme programı gerektiğini savunuyor.
Bunun için açtıkları kampanyanın yaklaşık 10 bin imzaya ulaştığını ekliyor.
Konuyla ilgili basın açıklaması yapan Doğa Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Tuba Kılıç Karcı, Türkiye’nin leylek, pelikan, şahin, akbaba ve kartal gibi süzülerek göç eden (kara üzerindeki sıcak hava akımını kullanarak) kuş türleri açısından önemli yaşam alanlarına ev sahipliği yaptığını söyledi.
Karcı, kuşlar üzerindeki başlıca tehditlerden biri olan elektrik çarpmasını önlemek amacıyla saha çalışmaları yürüttüklerini ve elektrik direklerinin yalıtılması gibi önlemler için şirketlerle çalıştıklarını söyledi.
Ancak mevcut çalışmaların, ülkenin geniş coğrafyası ve altyapının farklı kurumların sorumluluğunda olması nedeniyle yeterli olmadığını ifade etti.
“Elektrik hatlarının planlanmasından direk tiplerinin seçimine, hatların geçtiği güzergâhlardan riskli alanların belirlenmesine kadar tüm süreçler ekolojik açıdan değerlendirilerek tasarlanmalı”.
Uzmanların leyleklerin göç güzergâhlarında veya konaklama davranışlarında geçmiş yıllara göre bir değişiklik bulunup bulunmadığı, güvenli konma alanları, yönlendirici sistemler ve uluslararası uygulamalardan yararlanılarak geliştirilebilecek diğer çözümler üzerinde çalışmalar sürdürdüğü belirtiliyor.
