Trump, Putin ve Şi’nin tarihi zirvesi sona erdi! Masadan hangi kararlar çıktı?

Trump Putin Xi Trump, Putin ve Şi'nin tarihi zirvesi sona erdi! Masadan hangi kararlar çıktı?

US-Präsident Donald Trump (l.), Chinas Staastchef Xi Jinping (M) und Russlands Präsident Wladimir Putin begrüßen sich beim 33. APEC-Gipfeltreffen und dem anschließenden Begrüßungsbankett im Shenzhen International Communication Centre. (zu dpa: «Trump dämpft Erwartungen vor Treffen mit Xi und Putin»)

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Çin’de gerçekleştirdiği ilk üçlü görüşme yaklaşık 1,5 saat sürdü. Nükleer silahların kontrolü, Ukrayna savaşı ve küresel güvenliğin ele alındığı zirveden somut bir anlaşma çıkmadı. Şi, nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması ve büyük güçler arasında kriz iletişimi kurulması çağrısı yaptı. Putin, Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi konusunda üç ülkenin ortak çıkarları bulunduğunu söyledi. Trump ise görüşmeyi “tarihe geçiyoruz” sözleriyle değerlendirdi.

Dünya siyasetinin yakından takip ettiği ABD, Rusya ve Çin liderlerinin tarihi buluşması sona erdi. Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping, Çin’in Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında ilk kez üçlü formatta bir araya geldi.

Yaklaşık 1,5 saat süren görüşmede nükleer silahların kontrolü, uluslararası güvenlik, Ukrayna savaşı ve büyük güçler arasındaki ilişkilerin geleceği öne çıktı. Ancak toplantının ardından liderlerden ortak bir açıklama veya somut bir anlaşma duyurulmadı.

Zirvenin en dikkat çekici sonuçlarından biri, üç ülkenin küresel güvenlik konusunda diyalog kanallarını açık tutma mesajı vermesi oldu.

Nükleer silahlar için ortak çağrı: Şi’den tamamen ortadan kaldırma mesajı

Görüşmenin en önemli gündem maddelerinden biri nükleer silahların kontrolü ve azaltılması oldu.

ABD Başkanı Donald Trump, dünyanın en büyük nükleer güçlerine sahip üç ülkesinin bu konuda önemli sorumluluk taşıdığını belirterek silah stoklarının azaltılması ve nükleer silahların kullanılma riskinin düşürülmesi gerektiğini söyledi.

Trump, üç ülkenin bu konuyu görüşmek için özel bir konumda bulunduğunu ifade etti. Ancak nükleer silahlardan vazgeçmenin kolay olmadığını da kabul etti.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise daha kapsamlı bir yaklaşım ortaya koydu. Şi, nükleer silahların yasaklanması ve tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini belirterek nükleer savaşın önlenmesi için bütün çabaların gösterilmesi çağrısında bulundu.

Şi’nin, “Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” mesajı zirvenin öne çıkan açıklamaları arasında yer aldı.

Çin lideri ayrıca ülkelerin birbirlerinin hassasiyetlerine ve kırmızı çizgilerine saygı göstermesi gerektiğini vurguladı.

Putin’den Ukrayna mesajı: Ortak çıkarlarımız var

Zirvenin bir diğer önemli başlığı Rusya-Ukrayna savaşı oldu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD, Rusya ve Çin’in bölgesel çatışmaların çözümünde ortak çıkarlarının bulunduğunu söyledi. Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi konusuna da değinen Putin, üç ülkenin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında ortak sorumluluk taşıdığını ifade etti.

Putin, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Birleşmiş Milletler’in kuruluşunda rol oynayan üç ülkenin küresel güvenlik konusunda sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savundu.

Rus lider, gıda ve enerji güvenliğinin de görüşülmesi gereken önemli başlıklar arasında bulunduğunu belirtti.

Ancak görüşmenin ardından Ukrayna savaşına ilişkin bir ateşkes, barış takvimi veya tarafları bağlayan yeni bir anlaşma açıklanmadı.

Şi’den ABD, Rusya ve Çin’e kriz iletişimi önerisi

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, üç ülke arasındaki ilişkilerin yalnızca liderler düzeyindeki görüşmelerle sınırlı kalmaması gerektiğini belirtti.

Şi, ABD, Rusya ve Çin arasında düzenli üst düzey temasların sürdürülmesini ve yanlış hesaplamaların önüne geçmek amacıyla kriz iletişim mekanizmaları oluşturulmasını önerdi.

Büyük güçlerin uluslararası anlaşmazlıkların çözümünde diplomasiye öncelik vermesi gerektiğini söyleyen Şi, tarafların Soğuk Savaş zihniyetini geride bırakması çağrısında bulundu.

Çin lideri ayrıca ekonomik ve ticari iş birliğinin geliştirilmesini, tedarik zincirlerinin parçalanmasına yönelik adımlardan kaçınılmasını istedi.

Enerji güvenliği de Şi’nin konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri oldu. Üç ülkenin enerji tedarik zincirlerinin istikrarı için iletişimi güçlendirmesi gerektiğini belirtti.

Trump’tan Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne tepki

Zirvede dikkat çeken açıklamalardan biri de Trump’ın Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) yönelik eleştirisi oldu.

Trump, mahkemenin kontrolden çıktığını savundu. Bu açıklama, hakkında UCM tarafından 2023 yılında Ukrayna’daki savaş suçları iddiaları kapsamında tutuklama kararı çıkarılan Putin’in de aynı toplantıda bulunması nedeniyle ayrıca dikkat çekti.

UCM’nin Putin hakkındaki kararı, uluslararası hukuk ve Rusya’nın Ukrayna’daki askeri faaliyetleri bakımından önemli bir tartışma konusu olmayı sürdürüyor.

Trump ile Şi’nin ayrı görüşmesinde Tayvan, ticaret ve yapay zekâ konuşuldu

Üçlü zirveden önce Trump ile Şi Cinping ayrıca ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Bu toplantıda ise ABD-Çin ilişkilerinin geleceği, ticaret, Tayvan ve yapay zekâ güvenliği öne çıktı.

Çin devlet medyasına göre Şi, Washington yönetiminin Tayvan konusunu dikkatli ele alması gerektiğini belirterek aksi durumda iki ülke ilişkilerinde ciddi sorunlar yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Trump’ın ise ABD’nin Tayvan’ın bağımsızlığını desteklemediğini söylediği aktarıldı.

İki lider yapay zekâ konusunda da iletişim ve koordinasyonun artırılmasını değerlendirdi. Şi, yapay zekânın oluşturabileceği güvenlik risklerine karşı ortak çalışma yapılmasını ve teknolojinin insan kontrolünde tutulmasını istedi.

Ticaret başlığında ise iki ülkenin karşılıklı endişelerini ele alması ve ekonomik ilişkilerde iş birliğini sürdürmesi gerektiği mesajı verildi.

Trump ayrıca Çin ile ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışının devam etmesi ve İran’ın nükleer silaha sahip olmaması konusunda ortak hassasiyet taşıdığını söyledi. Bu değerlendirme, Trump-Şi ikili görüşmesinde dile getirildi.

Trump görüşme sonrası açıklama yapmadan ayrıldı

Üçlü zirvenin ardından liderlerden gazetecilere yönelik ortak veya ayrı bir basın açıklaması gelmedi.

Trump, toplantının tamamlanmasının ardından doğrudan havaalanına hareket ederek ABD’ye dönüş hazırlıklarına başladı.

Kremlin’in dış politika danışmanı Yuri Uşakov ise görüşmenin atmosferinin olumlu olduğunu belirtti. Uşakov, Kremlin’in toplantıya ilişkin daha kapsamlı bir açıklama yayımlayacağını bildirdi.

Putin’in görüşme sonrasında Şi’ye ev sahipliği için teşekkür ettiği ve toplantının beklentilerden daha iyi geçtiğini söylediği aktarıldı.

Tarihi fotoğraf var, ancak somut anlaşma yok

Trump, Putin ve Şi Cinping’in ilk kez aynı masa etrafında buluşması diplomatik açıdan sembolik bir önem taşıyor. Ancak yaklaşık 1,5 saat süren görüşmenin ardından nükleer silahsızlanma, Ukrayna savaşı veya uluslararası krizlerin çözümüne ilişkin bağlayıcı bir karar açıklanmadı.

Zirve, üç ülkenin küresel güvenlik ve diplomasi konusunda iletişimi sürdürme isteğini ortaya koyarken, aralarındaki temel görüş ayrılıklarının devam ettiğini de gösterdi.

Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün aynı masada buluşması tarihi bir görüntü oluşturdu. Ancak bu buluşmanın uluslararası krizlerin çözümüne dönüşüp dönüşmeyeceği, önümüzdeki dönemde atılacak adımlara bağlı olacak.